จัดฟัน (Orthodontics) หรือที่หลายคนเรียกว่า ดัดฟัน คือการรักษาทางทันตกรรมที่ค่อย ๆ เคลื่อนฟันและปรับการสบฟันด้วยเครื่องมือจัดฟัน เพื่อแก้ไขฟันที่เรียงตัวผิดปกติให้กลับมาเรียงสวยและใช้งานได้ดีขึ้น

ฟันที่ ซ้อนเก ห่าง ยื่น หรือมีการ สบฟันผิดปกติ ไม่ได้กระทบแค่ความสวยงาม แต่ยังทำให้ทำความสะอาดยาก เสี่ยงต่อคราบและปัญหาเหงือก และบางครั้งทำให้เคี้ยวอาหารได้ไม่เต็มที่ การจัดฟันจึงเป็นการปรับตำแหน่งฟันอย่างเป็นระบบเพื่อแก้ทั้งเรื่องการเรียงตัวและการสบฟันไปพร้อมกัน

หลักการทำงานคือการออกแรงเบา ๆ อย่างต่อเนื่องผ่านเครื่องมือ ไม่ว่าจะเป็นเครื่องมือแบบติดแน่น (เบรกเก็ตและลวด) หรือ จัดฟันใส ที่เป็นถาดใสถอดได้ กระดูกรอบรากฟันจะค่อย ๆ ปรับตัวให้ฟันเคลื่อนไปยังตำแหน่งที่วางแผนไว้ทีละน้อย จึงต้องอาศัยการติดตามและปรับเครื่องมือเป็นระยะโดยทันตแพทย์

ก่อนเริ่ม ทันตแพทย์เฉพาะทางจะตรวจการเรียงฟันและการสบฟัน ร่วมกับภาพเอกซเรย์ เช่น ภาพเอกซเรย์พาโนรามิก (OPG) และภาพวิเคราะห์กะโหลกศีรษะด้านข้าง (cephalometric) เพื่อวางแผนการเคลื่อนฟันให้เหมาะกับโครงสร้างของแต่ละคน การจัดฟันทำได้ทั้งในเด็ก วัยรุ่น และผู้ใหญ่ โดยเลือกระบบและแผนการรักษาให้เหมาะกับเคส

• เข้าใจผิด: จัดฟันมีไว้เพื่อความสวยเท่านั้น

  การจัดฟันช่วยเรื่องการสบฟันและทำความสะอาดฟันได้ง่ายขึ้นด้วย ไม่ใช่แค่ความสวยงาม

• เข้าใจผิด: โตแล้วจัดฟันไม่ได้

  ผู้ใหญ่จัดฟันได้เมื่อสุขภาพเหงือกและฟันพร้อม ฟันเคลื่อนจัดได้ในทุกวัย

• เข้าใจผิด: ถอดเครื่องมือแล้วจบเลย

  ต้องใส่รีเทนเนอร์ตามคำแนะนำ เพราะฟันมีโอกาสเคลื่อนกลับได้

• การจัดฟันควรทำโดยทันตแพทย์ที่ตรวจและประเมินการเรียงฟันและการสบฟันเป็นรายบุคคลก่อนวางแผนการรักษา
• ระหว่างจัดฟันต้องดูแลความสะอาดช่องปากเป็นพิเศษ เพราะเครื่องมือทำให้มีคราบอาหารสะสมได้ง่ายขึ้น การแปรงฟันและใช้อุปกรณ์เสริมตามคำแนะนำจึงสำคัญมาก
• หลังติดหรือปรับเครื่องมืออาจรู้สึกตึงหรือระคายเคืองในช่วงแรก ซึ่งเป็นเรื่องที่พบได้และมักบรรเทาลงได้เอง — หากมีอาการผิดปกติควรแจ้งทันตแพทย์
• เมื่อถอดเครื่องมือแล้วต้องใส่รีเทนเนอร์ตามคำแนะนำ เพราะฟันมีโอกาสเคลื่อนกลับได้ รีเทนเนอร์ช่วยคงตำแหน่งฟันไว้ แต่ไม่ได้ป้องกันการเคลื่อนกลับทั้งหมด จึงต้องดูแลต่อเนื่องตามที่ทันตแพทย์นัด
• ผลลัพธ์ ระยะเวลา และความเหมาะสมของแต่ละระบบขึ้นกับสภาพฟันและการปฏิบัติตัวของแต่ละบุคคล ทันตแพทย์จะประเมินและอธิบายเป็นรายเคส