ต้องแยกให้ชัดเป็นสองส่วน **ขูดหินปูน**อยู่ในกลุ่มงานพื้นฐานร่วมกับอุดฟันและถอนฟัน ใช้วงเงินรวมกันไม่เกิน 900 บาทต่อปีที่คลินิกเอกชนที่ทำ MOU ส่วน**งานปริทันต์ที่ลึกกว่านั้น** เช่น การเกลารากฟันหรือศัลย์ปริทันต์ โดยทั่วไปไม่ได้อยู่ในรายการที่สิทธิ์ครอบคลุม จึงเป็นค่าใช้จ่ายตามอัตราที่อนุมัติ เราบอกข้อนี้ตั้งแต่แรกเพราะโรคเหงือกที่ลุกลามแล้วมักต้องการงานที่เกินการขูดหินปูน และการรู้ล่วงหน้าดีกว่ารู้ตอนวางแผน ทุกสาขาใช้สิทธิ์ได้โดยไม่ต้องสำรองจ่ายในส่วนที่อยู่ในวงเงิน

เหงือกอักเสบ (gingivitis) คือการอักเสบของเหงือกที่ยังไม่มีการทำลายกระดูกและเนื้อเยื่อยึดฟัน มีอาการบวมแดงและเลือดออกง่าย ระยะนี้มักย้อนกลับสู่ปกติได้หากรักษาและทำความสะอาดอย่างถูกต้อง ส่วนปริทันต์อักเสบ (periodontitis) คือระยะที่มีการทำลายกระดูกและเนื้อเยื่อยึดฟันแล้ว มีเหงือกร่น ร่องลึกปริทันต์ และฟันอาจโยก ซึ่งเนื้อเยื่อที่สูญเสียไปไม่กลับคืนเอง

แนวทาง EFP เริ่มจากความเข้าใจโรค การควบคุมคราบและปัจจัยเสี่ยง ตามด้วยการทำความสะอาดใต้เหงือกเมื่อมีข้อบ่งชี้ แล้วประเมินผลเป็นรายตำแหน่ง การรักษาเพิ่มหรือศัลยกรรมใช้เมื่อยังเข้าเกณฑ์ และกำหนด supportive care ตามความเสี่ยง ไม่ใช่ทุกคนต้องผ่านทุกขั้น

การขูดหินปูน (scaling) เน้นกำจัดคราบหินปูนและคราบจุลินทรีย์บริเวณเหนือเหงือกและขอบเหงือก ส่วนการเกลารากฟัน (root planing) เป็นการทำความสะอาดลึกลงไปถึงผิวรากฟันในร่องลึกปริทันต์ ซึ่งใช้ในผู้ที่มีปริทันต์อักเสบ ทันตแพทย์จะเลือกวิธีตามระยะของโรคที่ตรวจพบ

เกี่ยวข้องกันและควรดูแลควบคู่กัน การทบทวน Cochrane พบว่าการรักษาปริทันต์อาจช่วยการควบคุมน้ำตาลในระดับกลุ่ม แต่ใช้แทนยา อาหาร การติดตามหรือแผนของแพทย์ไม่ได้ และไม่รับประกันการเปลี่ยน HbA1c รายบุคคล ให้แจ้งสถานะการควบคุมและยาก่อนวางแผน

ต้องหาสาเหตุก่อน เพราะเกี่ยวได้กับปริทันต์ การแปรง การวางตัวของฟัน/เนื้อเยื่อหรือปัจจัยอื่น การดูแลอาจเริ่มจากหยุดสาเหตุและควบคุมโรค ส่วนการปิดรากด้วยศัลยกรรมใช้เฉพาะตำแหน่งที่เหมาะ ไม่ใช่เหงือกร่นทุกจุดต้องปลูกเหงือก

ควรใช้คำว่า ‘ควบคุมโรค’ มากกว่ารับประกันหายขาด เพราะการสูญเสียการยึดเกาะที่เกิดแล้วไม่กลับเองทั้งหมด และโรคกลับมาทำงานได้ เป้าหมาย/พยากรณ์ต้องประเมินรายซี่ แล้วติดตามคราบ เลือดออก ร่องลึก ปัจจัยเสี่ยงและการดูแลเองต่อเนื่อง

หน้านี้ไม่มี rate card หรือเงื่อนไขผ่อน Deezy ที่ยืนยัน จึงไม่ควรเดาตัวเลข ให้ขอใบเสนอราคาแยกตรวจ/ภาพ ขูดหินปูน การทำความสะอาดใต้เหงือกเป็นบริเวณ ประเมินซ้ำ งานเพิ่มและ supportive care พร้อมวันที่ สาขา สิ่งที่รวม/ไม่รวม และเงื่อนไขชำระก่อนตกลง

หลังรักษาเสร็จจะเข้าสู่ช่วงดูแลคงสภาพ ซึ่งความถี่ไม่เท่ากันทุกคน ขึ้นกับความลึกของร่องเหงือกที่เหลือ การควบคุมคราบที่บ้าน และปัจจัยเสี่ยงอย่างเบาหวานหรือการสูบบุหรี่ ทันตแพทย์จะกำหนดรอบให้หลังประเมินซ้ำ ไม่ใช่ตัวเลขที่ตั้งไว้ล่วงหน้าได้ สิ่งที่อยากให้เข้าใจคือโรคปริทันต์เป็นโรคที่คุมได้แต่กลับมาได้ การมาตามรอบจึงเป็นส่วนหนึ่งของการรักษา ไม่ใช่การตรวจเพิ่มเติม