เหงือกอักเสบ อาการ สาเหตุ และวิธีรักษา

Gingivitis คือการอักเสบที่จำกัดอยู่ในเหงือกโดยยังไม่มีการสูญเสียการยึดเกาะจากปริทันต์ ส่วนชนิดที่พบบ่อยสัมพันธ์กับ dental plaque biofilm ตามขอบเหงือก แต่ยังมีชนิด/ปัจจัยอื่นที่ต้องดูจากประวัติและการตรวจ

Plaque เป็น biofilm นุ่มที่ก่อตัวซ้ำบนผิวฟัน หากทำความสะอาดไม่ทั่วถึง การตอบสนองของเหงือกอาจเพิ่มขึ้นและบางส่วนของคราบอาจมีแร่ธาตุสะสมเป็น calculus คราบแข็งเป็นพื้นผิวกัก plaque และเอาออกด้วยแปรงไม่ได้ แต่การมี gingivitis ไม่ได้แปลว่าทุกตำแหน่งมีหินปูนหรือทุกคนต้องใช้หัตถการเดียวกัน

อาการพบบ่อยคือแดง บวม เลือดออกเมื่อแปรง/ทำความสะอาดซอก และอาจมีกลิ่น แต่ความเจ็บอาจน้อยหรือไม่มี เลือดออกยังเกิดจากการบาดเจ็บเฉพาะที่ ยา/ภาวะเลือดออก หรือโรคอื่นได้ ส่วนบวมเฉพาะจุดมาก ปวดชัด มีหนอง ไข้หรือบวมลามต้องแยกฝีและต้นเหตุจากฟัน

เมื่อควบคุม plaque และปัจจัยกักคราบได้ การอักเสบชนิด plaque-induced อาจกลับสู่สุขภาพดี แต่ไม่ใช่ทุกคนหรือทุกตำแหน่งจะตอบสนองเท่ากัน และ gingivitis ไม่ได้ดำเนินเป็น periodontitis ในทุกคน ถ้าพบร่อง/การยึดเกาะหรือกระดูกเปลี่ยน ต้องวินิจฉัยแยกและวางแผนปริทันต์

สีแดงหรือเลือดออกช่วยชี้ตำแหน่ง แต่ diagnosis ต้องบอกด้วยว่ามี/ไม่มีการสูญเสียการยึดเกาะและสาเหตุเฉพาะที่หรือระบบใดร่วม

ซักระยะอาการ การแปรง/อุปกรณ์ซอก ยาสูบ เบาหวาน การตั้งครรภ์ ยาที่ทำให้เหงือกโตหรือเลือดออก และประวัติรักษา จากนั้นตรวจ plaque/calculus เลือดออก บวม ร่องเหงือก ระดับการยึดเกาะ เหงือกร่น การโยก และภาพรังสีเมื่อมีข้อบ่งชี้

ถ้าปวดฟันชัด ผุ เหงือกบวมเฉพาะจุดหรือมีหนอง ต้องประเมินฟัน/เนื้อเยื่อในและฝีแยกจาก gingivitis ฟันผุกับเหงือกอักเสบเกิดพร้อมกันได้ แต่การรักษาหนึ่งอย่างไม่แทนอีกอย่าง

ในคนตั้งครรภ์ ฮอร์โมนอาจเพิ่มการตอบสนองต่อ plaque แต่ความปวดฟันไม่ควรถูกเรียกว่า pregnancy gingivitis อัตโนมัติ ต้องแยกผุ เนื้อเยื่อใน ปริทันต์ ฝีและภาวะอื่น พร้อมแจ้งอายุครรภ์ โรคและยา

• เลือดออกตรงไหน เกิดเองหรือเมื่อแปรง/ทำความสะอาดซอก
• มีปวดเฉพาะซี่ บวมเฉพาะจุด หนอง ไข้ หรือบวมลามหรือไม่
• มี attachment/bone loss ที่ชี้ periodontitis หรือไม่
• มีคราบแข็ง วัสดุ/ฟันซ้อน เครื่องมือ หรือปัจจัยที่ทำให้ทำความสะอาดยากหรือไม่
• มีการตั้งครรภ์ เบาหวาน ยา การสูบบุหรี่ หรือภาวะเลือดออกที่เปลี่ยนแผนหรือไม่

Signal ≠ diagnosis

เลือดออกต้องเชื่อมกับ plaque, trauma, attachment และสุขภาพ

No fixed cure time

ประเมินซ้ำจากการตอบสนอง ไม่รับประกันจำนวนวัน

• เข้าใจผิด: แปรงฟันแรงๆ จะช่วยให้คราบหลุดและเหงือกสะอาด

  การแปรงฟันแรงเกินไปทำให้เหงือกร่นและคอฟันสึก ควรใช้แปรงขนนุ่มและแปรงอย่างถูกวิธี

• เข้าใจผิด: คนแก่เท่านั้นที่เป็นโรคเหงือก

  โรคเหงือกอักเสบเกิดได้กับคนทุกวัยที่มีการดูแลทำความสะอาดช่องปากไม่ดีพอ รวมถึงเด็กและวัยรุ่น

• บวมลามหน้า/คอ ไข้ อ้าปากลำบาก กลืนหรือหายใจลำบาก เลือดออกไม่หยุด หรืออาการทรุดเร็ว ต้องรับการประเมินเร่งด่วนตามความรุนแรง
• การตั้งครรภ์ไม่ทำให้อาการปวด/บวมทุกชนิดเป็น gingivitis ให้แจ้งอายุครรภ์ ยาและโรค แล้วตรวจสาเหตุโดยไม่รอจนติดเชื้อลุกลาม
• น้ำยาบ้วนปาก ยาปฏิชีวนะหรือยาทาไม่เอา calculus ออก และไม่ควรใช้แทน plaque disruption/การจัดการต้นเหตุ ยาบางชนิดมีข้อจำกัดจึงไม่แนะนำสูตรเดียวบนหน้าเว็บ
• หลังการทำความสะอาดอาจเสียว ระบมหรือเห็นช่องที่เคยถูกคราบ/บวมบังได้ แต่ความรุนแรงและระยะต่างกัน หากปวดมาก บวมเพิ่มหรือเลือดออกผิดปกติให้ติดต่อผู้รักษา
• ผลขึ้นกับชนิดโรค ตำแหน่ง คราบแข็ง ปัจจัยกักคราบ สุขภาพและการดูแลเอง จึงไม่รับประกัน 100% หรือหายใน 1–2 สัปดาห์