จัดฟันแบบใส (Clear Aligner) คือการจัดฟันด้วยถาดพลาสติกใสถอดได้ที่ผลิตขึ้นเฉพาะบุคคลเป็นชุด ๆ แต่ละถาดจะค่อย ๆ ขยับฟันทีละน้อยไปตามแผนการรักษาที่ทันตแพทย์วางไว้

แทนที่จะติดแบร็กเก็ตและลวดบนฟันแบบจัดฟันโลหะ การจัดฟันใสใช้ถาดใสครอบฟันที่ถอดออกได้เอง ผู้ป่วยจะใส่ถาดเกือบตลอดทั้งวัน ถอดเฉพาะตอนรับประทานอาหารและทำความสะอาดฟัน แล้วเปลี่ยนไปใช้ถาดชุดถัดไปตามระยะเวลาที่ทันตแพทย์กำหนด เพื่อเคลื่อนฟันไปทีละขั้น

จุดเริ่มต้นคือการสแกนช่องปากแบบดิจิทัลและวางแผนการเคลื่อนฟันด้วยซอฟต์แวร์ 3 มิติ ทันตแพทย์จะจำลองแนวทางการเรียงฟันตั้งแต่ตำแหน่งปัจจุบันจนถึงเป้าหมาย แล้วผลิตถาดใสทั้งชุดให้ตรงกับแผนนั้น — ทำให้เห็นภาพแนวทางการรักษาได้ชัดเจนก่อนเริ่ม

เพราะถอดได้ ถาดใสจึงทำความสะอาดฟันและถาดได้สะดวก และมองเห็นได้ยากกว่าเครื่องมือโลหะ อย่างไรก็ตามผลของการรักษาขึ้นกับการใส่ถาดอย่างสม่ำเสมอตามที่ทันตแพทย์แนะนำ และหลังจัดฟันเสร็จยังต้องใส่รีเทนเนอร์เพื่อคงการเรียงตัวของฟันไว้ — จัดฟันใสจึงเหมาะกับหลายเคส แต่ความเหมาะสมต้องให้ทันตแพทย์ประเมินเป็นรายบุคคล

ถอดได้

ถอดถาดเองได้ตอนกินอาหารและแปรงฟัน

มองเห็นยาก

ถาดใสแนบฟัน สังเกตได้ยากเวลาใส่

ต้องมีรีเทนเนอร์

หลังจัดฟันต้องคงสภาพ — ไม่มีรีเทนเนอร์ชนิดใดกันฟันเคลื่อนกลับได้ทั้งหมด

• เข้าใจผิด: จัดฟันใสเหมาะกับทุกคนและทุกเคส

  เคสที่ซับซ้อนหรือมีปัญหาขากรรไกรบางแบบอาจต้องใช้เครื่องมือติดแน่นหรือการรักษาร่วม ทันตแพทย์ต้องประเมินก่อน

• เข้าใจผิด: ใส่ ๆ ถอด ๆ ตอนไหนก็ได้

  ต้องใส่ถาดเกือบตลอดทั้งวันตามที่ทันตแพทย์กำหนด ถ้าใส่ไม่ครบ ฟันจะเคลื่อนไม่เป็นไปตามแผน

• เข้าใจผิด: จัดฟันใสเสร็จแล้วไม่ต้องทำอะไรต่อ

  ต้องใส่รีเทนเนอร์และมาตรวจติดตาม เพื่อคงการเรียงตัวของฟันไว้

ใครควรประเมินก่อน

• โรคปริทันต์ที่ยังไม่ได้รักษาหรือยังควบคุมไม่ได้ — ไม่ควรเริ่มเคลื่อนฟันจนกว่าจะรักษาและประเมินซ้ำว่านิ่งแล้ว
• ความไม่สมดุลมาจากตำแหน่งกระดูกขากรรไกร ไม่ใช่ตำแหน่งฟัน — ต้องประเมินแนวทางร่วมกับการผ่าตัดก่อน ไม่ใช่เลือกที่ชนิดเครื่องมือ
• เคสฟันซ้อนรุนแรงที่ต้องถอนฟันกรามน้อย — ประเมินก่อนว่าควรใช้เครื่องมือติดแน่นแทน เพราะควบคุมการเคลื่อนฟันและจุดสัมผัสการสบได้ดีกว่า
• การเคลื่อนฟันหลักเป็นการดึงฟันขึ้นจากกระดูกหรือหมุนฟันหน้าตัดกลม — ถาดใสควบคุมได้จำกัด ต้องประเมินว่าควรใช้เครื่องมือติดแน่นแทนหรือร่วม
• ประเมินแล้วว่าใส่ถาดได้ไม่ต่อเนื่องตามชั่วโมงที่แผนกำหนด — ควรเลือกวิธีที่ไม่อาศัยวินัยการใส่แทน เพราะเวลาใส่ที่ขาดคือสาเหตุหลักที่ผลไม่ถึงเป้า
• ฟันผุ เหงือกอักเสบ หรือการติดเชื้อในช่องปากที่ยังไม่ได้รักษา — รักษาให้เรียบร้อยก่อนเริ่ม
• มีอาการที่ข้อต่อขากรรไกรอยู่ในขณะนั้น — ประเมินและให้อาการสงบก่อนเริ่ม การจัดฟันไม่ใช่การรักษาข้อต่อขากรรไกร
• ใช้ยาต้านการสลายกระดูก เช่น กลุ่มบิสฟอสโฟเนต อยู่หรือเคยใช้ — แจ้งก่อน เพราะฟันอาจเคลื่อนช้าลงและปิดช่องได้ไม่สมบูรณ์

สิ่งที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ

• ต้องรักษาโรคเหงือกและฟันผุให้เรียบร้อยก่อนเริ่มจัดฟัน และดูแลสุขอนามัยช่องปากให้ดีตลอดการรักษา เพราะถาดครอบฟันเกือบตลอดทั้งวัน
• ผลของการจัดฟันใสขึ้นกับการใส่ถาดตามเวลาที่ทันตแพทย์กำหนดอย่างสม่ำเสมอ หากใส่ไม่ครบ ฟันอาจเคลื่อนไม่เป็นไปตามแผนและใช้เวลานานขึ้น
• จัดฟันใสไม่เหมาะกับทุกเคส — เคสที่มีปัญหาขากรรไกรหรือการเคลื่อนฟันซับซ้อนบางประเภทอาจต้องใช้เครื่องมือติดแน่นหรือการรักษาร่วม ทันตแพทย์จะประเมินความเหมาะสมเป็นรายบุคคล
• เมื่อเปลี่ยนถาดชุดใหม่อาจรู้สึกตึงหรือระบมฟันเล็กน้อย ซึ่งมักทุเลาลงได้เองในช่วงสองสามวันแรก
• หลังจัดฟันเสร็จต้องใส่รีเทนเนอร์เพื่อคงการเรียงตัวของฟัน งานวิจัยชี้ว่าการใส่รีเทนเนอร์ช่วยคงผลการจัดฟันได้ แต่ไม่มีรีเทนเนอร์ชนิดใดรับประกันว่าฟันจะไม่เคลื่อนกลับเลย จึงต้องใส่ตามคำแนะนำและมาตรวจติดตามอย่างสม่ำเสมอ