ฟันห่าง (Diastema): เกิดจากอะไร รักษาได้กี่วิธี

ฟันห่าง (Diastema) คือการมีช่องว่างระหว่างซี่ฟัน พบได้บ่อยที่สุดที่ฟันหน้าบนสองซี่กลาง ส่วนใหญ่เป็นเรื่องของความสวยงามมากกว่าเรื่องสุขภาพ และมีหลายวิธีให้เลือกรักษา

ฟันห่างเกิดได้กับฟันตำแหน่งใดก็ได้ แต่ที่พบบ่อยที่สุดคือช่องว่างระหว่างฟันหน้าบนสองซี่กลาง (midline diastema) ตัวช่องว่างเองมักไม่ทำให้เจ็บหรือเป็นอันตราย แต่หลายคนรู้สึกไม่มั่นใจเวลายิ้มและมักมีเศษอาหารติดในช่องว่างได้ง่ายกว่าปกติ

สิ่งสำคัญคือ ฟันห่างไม่ใช่ฟันซ้อนเก — ฟันห่างคือการมีช่องว่าง ส่วนฟันซ้อนเกคือการที่ฟันเบียดกันเพราะพื้นที่ไม่พอ ทั้งสองภาวะต่างกันและมีแนวทางดูแลต่างกัน บางครั้งฟันห่างเกิดร่วมกับการสบฟันผิดปกติอื่น ๆ ซึ่งทันตแพทย์จะประเมินไปพร้อมกัน

แนวทางรักษาฟันห่างมีตั้งแต่การเคลื่อนฟันให้ชิดกันด้วยจัดฟันหรือจัดฟันใส ไปจนถึงการปิดช่องว่างที่ผิวฟันด้วยวีเนียร์หรือการอุดปิดช่องว่าง โดยแต่ละวิธีเหมาะกับขนาดช่องว่างและเป้าหมายที่ต่างกัน (อ่านรายละเอียดในหัวข้อทางเลือกการรักษาด้านล่าง)

ในเด็ก ช่องว่างระหว่างฟันหน้าจำนวนหนึ่งเป็นภาวะปกติที่มักปิดเองเมื่อฟันแท้ขึ้นครบ จึงไม่จำเป็นต้องรีบรักษาทุกกรณี — ควรให้ทันตแพทย์ประเมินก่อนว่าเป็นช่องว่างชั่วคราวตามพัฒนาการหรือเป็นช่องว่างถาวรที่ควรวางแผนรักษา

ฟันห่างสังเกตได้จากตาเปล่าเป็นหลัก — เป็นช่องว่างระหว่างซี่ฟัน มักไม่มีอาการเจ็บ ถ้าไม่มีปัญหาเหงือกหรือการสบฟันร่วมด้วย

โดยทั่วไปฟันห่างไม่ทำให้เจ็บปวด สิ่งที่คนส่วนใหญ่สังเกตเห็นคือช่องว่างเวลายิ้มและเศษอาหารที่ติดในช่องว่างบ่อยกว่าปกติ อย่างไรก็ตาม หากช่องว่างเพิ่งเกิดขึ้นใหม่ในผู้ใหญ่ กว้างขึ้นเรื่อย ๆ หรือมาพร้อมเหงือกบวม เลือดออก หรือฟันโยก ควรพบทันตแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ เพราะอาจสัมพันธ์กับโรคเหงือก

• มีช่องว่างระหว่างฟัน พบบ่อยที่ฟันหน้าบนสองซี่
• เศษอาหารติดในช่องว่างได้ง่าย
• กังวลเรื่องความสวยงามเวลายิ้มหรือพูด
• สัญญาณที่ควรพบทันตแพทย์: ช่องว่างเพิ่งเกิดใหม่/กว้างขึ้นในผู้ใหญ่ ร่วมกับเหงือกบวม เลือดออก หรือฟันโยก

ทันตแพทย์จะประเมินฟันห่างจากการตรวจในช่องปากร่วมกับการดูตำแหน่งเนื้อเยื่อยึดริมฝีปาก และอาจถ่ายภาพรังสีเพื่อหาสาเหตุที่ซ่อนอยู่

ขั้นแรกคือการตรวจในช่องปาก (clinical oral exam) เพื่อดูตำแหน่ง ขนาด และจำนวนของช่องว่าง รวมถึงประเมินว่ามีการสบฟันผิดปกติหรือปัญหาเหงือกร่วมด้วยหรือไม่ ซึ่งจะมีผลต่อการเลือกวิธีรักษา

ทันตแพทย์จะประเมินตำแหน่งและขนาดของเนื้อเยื่อยึดริมฝีปาก (labial frenum) ว่าหนาหรือเกาะต่ำจนเป็นสาเหตุของช่องห่างหรือไม่ และในบางกรณีจะถ่ายภาพรังสี periapical เพื่อดูว่ามีฟันเกิน (supernumerary) หรือฟันฝังที่ทำให้เกิดช่องว่างหรือไม่

ข้อมูลการวินิจฉัยข้างต้นเป็นแนวทางทั่วไปจากเวชปฏิบัติทันตกรรม รายละเอียดและขั้นตอนที่แน่นอนขึ้นกับการตรวจจริงของทันตแพทย์แต่ละราย (เนื้อหาส่วนคลินิกอยู่ระหว่างการทบทวนโดยทันตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญของ Deezy)

ฟันหน้าบน 2 ซี่

ตำแหน่งที่พบฟันห่างบ่อยที่สุด (midline)

หาต้นเหตุก่อน

แนวทางของ Deezy ก่อนเลือกวิธีปิดช่องว่าง

ใส่รีเทนเนอร์ต่อ

กันช่องว่างกลับมาหลังจัดฟัน (relapse)

• เข้าใจผิด: ฟันห่างทุกกรณีต้องรีบรักษา

  ในเด็ก ช่องว่างระหว่างฟันหน้าจำนวนหนึ่งเป็นภาวะปกติที่มักปิดเองเมื่อฟันแท้ขึ้นครบ ไม่จำเป็นต้องรีบรักษาทุกกรณี — ควรให้ทันตแพทย์ประเมินก่อน

• เข้าใจผิด: ปิดช่องฟันห่างด้วยการจัดฟันแล้วจะอยู่ถาวรไม่ต้องทำอะไรต่อ

  หลังจัดฟันฟันมีแนวโน้มเคลื่อนกลับ (relapse) ได้ การใส่รีเทนเนอร์ตามคำแนะนำจึงสำคัญต่อการคงผลระยะยาว