โรคเหงือกมีอะไรบ้าง — รวมคำถามที่พบบ่อย

โรคเหงือกแบ่งกว้าง ๆ เป็น 2 กลุ่มหลัก กลุ่มแรกคือเหงือกอักเสบ (gingivitis) ที่การอักเสบยังจำกัดอยู่ที่เหงือกและยังไม่ทำลายกระดูก กลุ่มที่สองคือโรคปริทันต์ (periodontitis) ที่การอักเสบลุกลามลงไปทำลายเหงือก เอ็นยึดฟัน และกระดูกที่รองรับฟันอย่างถาวร นอกจากนี้ยังมีภาวะที่พบร่วม เช่น เหงือกร่นและฝีปริทันต์ ซึ่งทันตแพทย์จะประเมินจากการตรวจจริง

โรคเหงือกคือการอักเสบของเนื้อเยื่อรอบ ๆ ฟันที่เกิดจากคราบจุลินทรีย์สะสม เมื่อการอักเสบลุกลามจนกลายเป็นโรคปริทันต์ จะค่อย ๆ ทำลายเหงือก เอ็นยึดฟัน และกระดูก ทำให้ฟันโยกและหลุดได้ในที่สุดหากไม่รักษา ระยะเริ่มต้นมักไม่เจ็บ จึงทำให้หลายคนไม่รู้ตัวจนกระทั่งเป็นมากแล้ว

เหงือกอักเสบคือระยะที่การอักเสบยังอยู่แค่ที่เหงือก มีอาการบวมแดงและเลือดออกง่าย แต่ยังไม่มีการทำลายกระดูก และมักกลับมาแข็งแรงได้ถ้าดูแลความสะอาดดีขึ้น ส่วนโรคปริทันต์คือระยะที่การอักเสบลุกลามทำลายกระดูกและเอ็นยึดฟันไปแล้ว ความเสียหายส่วนนี้ถือว่าถาวร ทำได้เพียงหยุดการลุกลามไม่ให้แย่ลง

โดยทั่วไปแบ่งได้เป็นระยะเหงือกอักเสบก่อน แล้วจึงลุกลามเป็นโรคปริทันต์ระดับเริ่มต้น ปานกลาง และรุนแรง ตามปริมาณกระดูกที่ถูกทำลายและความลึกของร่องเหงือก ทันตแพทย์จะจัดระยะจากการวัดร่องลึกปริทันต์และภาพเอกซเรย์ ยิ่งพบเร็วเท่าไรก็ยิ่งควบคุมได้ง่ายเท่านั้น

สาเหตุหลักคือคราบจุลินทรีย์ (แผ่นคราบและหินปูน) ที่สะสมตามขอบเหงือกจากการทำความสะอาดไม่ทั่วถึง ปัจจัยที่ทำให้แย่ลงได้แก่ การสูบบุหรี่ เบาหวานที่คุมไม่ดี การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน และพันธุกรรม การกำจัดคราบจุลินทรีย์อย่างสม่ำเสมอจึงเป็นหัวใจของทั้งการป้องกันและการรักษา

เชื้อแบคทีเรียที่ก่อโรคปริทันต์สามารถถ่ายทอดระหว่างกันได้ผ่านน้ำลาย เช่น การใช้ช้อนส้อมร่วมกัน แต่การได้รับเชื้อเพียงอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าจะเป็นโรคเสมอไป การเกิดโรคยังขึ้นกับสุขอนามัยช่องปากและปัจจัยเสี่ยงของแต่ละคน การดูแลความสะอาดช่องปากที่ดีจึงสำคัญสำหรับทุกคนในบ้าน

อาการที่พบบ่อยได้แก่ เหงือกบวมแดง เลือดออกง่ายเวลาแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟัน มีกลิ่นปาก เหงือกร่นจนฟันดูยาวขึ้น และในระยะรุนแรงอาจมีฟันโยกหรือเคี้ยวแล้วเจ็บ ระยะแรกมักไม่มีอาการเจ็บชัดเจน ถ้าสังเกตว่าเลือดออกบ่อยควรให้ทันตแพทย์ตรวจ

เลือดออกเวลาแปรงฟันเป็นสัญญาณเตือนที่พบบ่อยที่สุดของเหงือกอักเสบ และไม่ใช่เรื่องปกติที่ควรมองข้าม โดยทั่วไปเหงือกที่แข็งแรงจะไม่เลือดออกง่ายจากการแปรงเบา ๆ หากเลือดออกต่อเนื่องหลายวัน ควรพบทันตแพทย์เพื่อตรวจและขูดหินปูน

จริง เมื่อโรคปริทันต์ทำลายกระดูกและเอ็นที่ยึดฟันไปมาก ฟันจะเริ่มโยกเพราะขาดโครงสร้างรองรับ ฟันโยกมักเป็นสัญญาณของระยะที่ค่อนข้างรุนแรงแล้ว ควรรีบพบทันตแพทย์ เพราะการรักษาแต่เนิ่น ๆ ช่วยเพิ่มโอกาสรักษาฟันซี่นั้นไว้ได้

เหงือกร่นเป็นภาวะที่พบได้บ่อยและอาจเกิดร่วมกับโรคปริทันต์ที่ทำลายกระดูกรองรับ แต่ก็เกิดจากสาเหตุอื่นได้ เช่น การแปรงฟันแรงเกินไป งานทบทวนระดับโลกพบว่าเหงือกร่นเป็นภาวะที่พบได้ทั่วไปในประชากรผู้ใหญ่ การหาสาเหตุที่แท้จริงต้องอาศัยการตรวจโดยทันตแพทย์

ระยะเหงือกอักเสบมีโอกาสกลับมาแข็งแรงได้ถ้ากำจัดคราบจุลินทรีย์ออกและดูแลความสะอาดสม่ำเสมอ แต่เมื่อลุกลามเป็นโรคปริทันต์ที่ทำลายกระดูกแล้ว จะไม่หายเองและต้องได้รับการรักษา การปล่อยไว้มีแต่จะลุกลามช้า ๆ จึงควรตรวจตั้งแต่มีอาการเตือนแรก

โรคเหงือกเป็นสาเหตุหนึ่งของกลิ่นปากเรื้อรัง เพราะแบคทีเรียในร่องเหงือกที่อักเสบสร้างสารที่มีกลิ่น กลิ่นปากที่ไม่หายแม้แปรงฟันดีแล้วจึงอาจเป็นสัญญาณของปัญหาเหงือกที่ควรตรวจ การรักษาเหงือกและทำความสะอาดใต้ขอบเหงือกมักช่วยให้กลิ่นปากดีขึ้น

แนวทางมาตรฐานเริ่มจากการกำจัดคราบจุลินทรีย์และหินปูน ด้วยการขูดหินปูนและเกลารากฟันเพื่อลดการอักเสบ ร่วมกับการปรับการดูแลช่องปากของผู้ป่วยเอง แนวทางเวชปฏิบัติสากลของ EFP แนะนำการรักษาแบบเป็นขั้นตอนตามความรุนแรง กรณีที่ลึกหรือรุนแรงอาจต้องมีการรักษาเพิ่มเติมโดยทันตแพทย์เฉพาะทาง ทั้งนี้แผนที่เหมาะสมต้องประเมินหลังตรวจจริง

การขูดหินปูนและเกลารากฟันคือการทำความสะอาดคราบจุลินทรีย์และหินปูนทั้งเหนือและใต้ขอบเหงือกลึกลงไปถึงผิวรากฟัน เพื่อให้เหงือกลดการอักเสบและกลับมาแนบกับฟัน วิธีนี้เป็นการรักษาพื้นฐานสำคัญของโรคปริทันต์ระยะไม่รุนแรงถึงปานกลาง หลังทำมักนัดประเมินซ้ำเพื่อดูการตอบสนองของเหงือก

เหงือกอักเสบระยะแรกมีโอกาสกลับสู่สภาพแข็งแรงได้ แต่โรคปริทันต์ที่ทำลายกระดูกไปแล้วถือเป็นภาวะเรื้อรังที่มุ่งควบคุมไม่ให้ลุกลาม มากกว่าจะทำให้กระดูกกลับมาเท่าเดิม เมื่อควบคุมได้แล้วยังต้องดูแลต่อเนื่องและพบทันตแพทย์ตามนัด เพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำ เราไม่รับประกันผลลัพธ์เพราะขึ้นกับสภาพของแต่ละคน

โรคเหงือกและโรคปริทันต์อยู่ในความดูแลของทันตแพทย์เฉพาะทางปริทันตวิทยา (periodontist) ซึ่งเชี่ยวชาญการรักษาเหงือก กระดูก และเนื้อเยื่อรอบฟัน กรณีทั่วไปทันตแพทย์ทั่วไปเริ่มดูแลได้ แต่กรณีลึกหรือซับซ้อนมักส่งต่อผู้เชี่ยวชาญ สอบถามทีม Deezy เพื่อประเมินว่าเคสของคุณควรพบทันตแพทย์ด้านใด

ไม่ใช่ทุกเคสที่ต้องผ่าตัด ส่วนใหญ่เริ่มด้วยการขูดหินปูนและเกลารากฟันก่อน หากร่องเหงือกยังลึกหรือกระดูกเสียหายมาก ทันตแพทย์อาจพิจารณาการผ่าตัดปริทันต์เพื่อทำความสะอาดหรือเสริมสร้างเนื้อเยื่อ การตัดสินใจขึ้นกับผลการตรวจและการตอบสนองต่อการรักษาขั้นแรก

ค่าใช้จ่ายขึ้นกับความรุนแรง จำนวนซี่ที่ต้องรักษา และวิธีที่เลือก เช่น ขูดหินปูนทั่วไป เกลารากฟัน หรือการผ่าตัดปริทันต์ ราคาที่แน่นอนจะทราบหลังทันตแพทย์ตรวจและวางแผนการรักษา คุณสามารถสอบถามช่วงราคาและแพ็กเกจกับทีม Deezy ทาง LINE ได้

สิทธิประกันสังคมครอบคลุมงานทันตกรรมบางรายการ เช่น ขูดหินปูน ภายใต้วงเงินและเงื่อนไขที่กำหนดในแต่ละปี ที่ Deezy ใช้สิทธิได้ทุกสาขาและไม่ต้องสำรองจ่ายในส่วนที่อยู่ในวงเงิน ส่วนวงเงินคงเหลือของคุณปีนี้ ตรวจสอบกับสำนักงานประกันสังคมได้แน่นอนที่สุด และงานรักษาโรคเหงือกที่ลึกกว่าการขูดหินปูนมักเป็นรายการนอกสิทธิ ทีมงานแจ้งยอดให้ก่อนเริ่มเสมอ

หัวใจของการป้องกันคือการกำจัดคราบจุลินทรีย์ให้ทั่วถึงทุกวัน ด้วยการแปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันทำความสะอาดซอกฟัน และไปขูดหินปูนกับตรวจสุขภาพเหงือกตามนัด การเลิกสูบบุหรี่และคุมโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ก็ช่วยลดความเสี่ยงได้มาก

ควรแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ครั้งละประมาณ 2 นาที เน้นแปรงบริเวณขอบเหงือกเบา ๆ เป็นวงกลม ด้วยขนแปรงนุ่ม และอย่าลืมทำความสะอาดซอกฟันด้วยไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟัน การแปรงแรงเกินไปไม่ได้ช่วยให้สะอาดกว่า แต่กลับทำให้เหงือกร่นได้ ความสม่ำเสมอสำคัญกว่าความแรง

โดยทั่วไปแนะนำให้พบทันตแพทย์เพื่อตรวจและขูดหินปูนทุก 6 เดือน แต่ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงหรือเคยเป็นโรคปริทันต์อาจต้องพบถี่กว่านั้นตามที่ทันตแพทย์แนะนำ การตรวจสม่ำเสมอช่วยจับสัญญาณของโรคตั้งแต่ระยะที่ยังควบคุมได้ง่าย

การสูบบุหรี่เป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคปริทันต์ เพราะทำให้เลือดไปเลี้ยงเหงือกลดลงและบดบังอาการเตือน เช่น เลือดออก ทำให้โรคลุกลามโดยไม่รู้ตัวและตอบสนองต่อการรักษาได้แย่ลง การเลิกบุหรี่จึงช่วยทั้งลดความเสี่ยงและเพิ่มโอกาสสำเร็จของการรักษาเหงือก

น้ำยาบ้วนปากเป็นตัวช่วยเสริมลดปริมาณแบคทีเรียได้ แต่ไม่สามารถแทนการแปรงฟัน ใช้ไหมขัดฟัน และการขูดหินปูนที่เอาคราบจุลินทรีย์และหินปูนออกจริง ๆ ได้ น้ำยาบ้วนปากบางชนิดที่มีตัวยาต้านเชื้ออาจใช้เป็นส่วนหนึ่งของแผนการรักษาตามที่ทันตแพทย์แนะนำ แต่ควรใช้ภายใต้คำแนะนำ ไม่ควรใช้ต่อเนื่องเองเป็นเวลานาน

โรคเหงือกกับเบาหวานมีความสัมพันธ์กันสองทาง คือเบาหวานที่คุมไม่ดีทำให้เหงือกอักเสบง่ายขึ้น และงานทบทวนของ Cochrane พบว่าการรักษาโรคปริทันต์อาจช่วยเรื่องการควบคุมระดับน้ำตาลในผู้ป่วยเบาหวานได้ อย่างไรก็ตามการรักษาเหงือกไม่ใช่การรักษาเบาหวาน ผู้ป่วยเบาหวานควรดูแลช่องปากควบคู่กับการคุมโรคกับแพทย์

มีงานวิจัยที่พบความสัมพันธ์เชิงสถิติระหว่างโรคปริทันต์กับความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด แต่ความสัมพันธ์นี้ยังไม่ได้แปลว่าโรคเหงือกเป็นสาเหตุโดยตรง การดูแลสุขภาพเหงือกให้ดีถือเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพโดยรวมที่สมเหตุสมผล และควรดูแลปัจจัยเสี่ยงโรคหัวใจอื่น ๆ ร่วมกับแพทย์

การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนระหว่างตั้งครรภ์ทำให้เหงือกอักเสบง่ายขึ้น และมีงานทบทวนที่พบความเชื่อมโยงระหว่างโรคปริทันต์กับการคลอดก่อนกำหนด หญิงตั้งครรภ์จึงควรดูแลความสะอาดช่องปากเป็นพิเศษและแจ้งทันตแพทย์ว่ากำลังตั้งครรภ์ เพื่อวางแผนการดูแลที่ปลอดภัย

อาการเหงือกบวมเป็นหนอง ปวดรุนแรง หรือมีไข้ร่วมด้วย อาจเป็นการติดเชื้อเฉียบพลันที่ต้องได้รับการดูแลโดยเร็ว ควรพบทันตแพทย์ทันที ไม่ควรบีบหรือเจาะเอง หากมีอาการบวมลามที่คอหรือใบหน้า กลืนหรือหายใจลำบาก ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ทันที