เอกซเรย์ฟัน
เครื่อง OPG คืออะไร เอกซเรย์พาโนรามาเห็นอะไรในภาพเดียว
เครื่อง OPG หรือเครื่องเอกซเรย์พาโนรามาเป็นอุปกรณ์ถ่ายภาพรังสีที่หมุนรอบศีรษะผู้รับบริการหนึ่งรอบ แล้วบันทึกฟันทั้งปาก ขากรรไกรบนและล่าง และไซนัสบางส่วนไว้ในภาพ 2 มิติภาพเดียว ทันตแพทย์ใช้ภาพนี้ดูภาพรวมก่อนวางแผนจัดฟัน ผ่าฟันคุด หรือรากฟันเทียม โดยไม่ต้องถ่ายฟิล์มเล็กหลายแผ่นทีละตำแหน่ง
Panoramic X-ray · 2D Imaging
OPG Machine
ข้อมูลสำคัญ
- คืออะไร
- เครื่องเอกซเรย์พาโนรามา (OPG)
- ภาพที่ได้
- ภาพรังสี 2 มิติ เห็นฟันและขากรรไกรทั้งปากในภาพเดียว
- ใช้ตอนไหน
- วางแผนจัดฟัน ผ่าฟันคุด และประเมินภาพรวมก่อนรากฟันเทียม
- ความปลอดภัย
- ถ่ายตามข้อบ่งชี้ทางคลินิก ไม่ใช้เป็นภาพประจำ
▶ ข้อมูลทางเทคนิค
- ประเภทอุปกรณ์
- Panoramic X-ray Machine / Orthopantomograph (OPG)
- ชนิดภาพ
- ภาพรังสี 2 มิติแบบพาโนรามา ครอบคลุมฟันและขากรรไกรทั้งปาก
- ยาชา
- ไม่ใช้ยาชาระหว่างถ่ายภาพ
- การเตรียมตัว
- ถอดโลหะ/เครื่องประดับบริเวณศีรษะและคอก่อนถ่าย
หลักการทำงานของเครื่อง OPG
OPG ย่อมาจาก Orthopantomogram — เครื่องจะหมุนรอบศีรษะผู้รับบริการหนึ่งรอบเพื่อเก็บภาพรังสีแบบพาโนรามา แล้วประมวลผลเป็นภาพกว้างภาพเดียวที่แสดงฟันและขากรรไกรทั้งสองข้าง
ระหว่างถ่ายภาพ แขนของเครื่องที่มีทั้งหลอดเอกซเรย์และตัวรับภาพจะเคลื่อนที่รอบศีรษะผู้รับบริการอย่างต่อเนื่อง ลำรังสีฉายผ่านขากรรไกรเป็นแนวโค้งตามรูปทรงของกระดูก ต่างจากเครื่อง เอกซเรย์ฟัน ในช่องปากที่ถ่ายเฉพาะตำแหน่งทีละภาพ เครื่อง OPG จึงรวมข้อมูลของฟันทั้งปากไว้ในภาพเดียว
ภาพที่ได้เป็นภาพรังสี 2 มิติแบบกว้าง แสดงแนวฟัน ฟันที่ยังไม่ขึ้น ขากรรไกรบนและล่าง และบางส่วนของไซนัสในภาพเดียวกัน คำว่า "ฟิล์ม OPG" เป็นชื่อเรียกที่คุ้นเคยกันมาแต่เดิม แม้ปัจจุบันหลายคลินิกจะบันทึกภาพเป็นไฟล์ดิจิทัลแทนฟิล์มจริงแล้วก็ตาม ทันตแพทย์ใช้ภาพนี้เป็นจุดเริ่มต้นประเมินภาพรวมก่อนตัดสินใจว่าจำเป็นต้องตรวจเพิ่มด้วยภาพเฉพาะจุดหรือภาพสามมิติอย่าง CBCT หรือไม่
เนื่องจากเป็นภาพฉายแบบ 2 มิติ โครงสร้างที่อยู่คนละระนาบอาจซ้อนทับหรือขยายไม่เท่ากันในบางตำแหน่ง เครื่อง OPG จึงเหมาะกับคำถามที่ต้องการภาพรวมทั้งปาก มากกว่าการดูรายละเอียดเชิงลึกของซอกฟันหรือปลายรากแต่ละซี่ ซึ่งเป็นจุดแข็งของภาพในช่องปากมากกว่า
- หมุนรอบศีรษะเพียงรอบเดียว
- ได้ภาพฟันและขากรรไกรทั้งปากในภาพเดียว
- เป็นภาพ 2 มิติ ไม่ใช่ภาพสามมิติแบบ CBCT
สารบัญเนื้อหา ▶
ใช้เมื่อไหร่ · ใครได้ประโยชน์จากภาพ OPG
วางแผนจัดฟัน
ดูแนวฟัน ฟันที่ยังไม่ขึ้น และความสัมพันธ์ของขากรรไกรก่อนเริ่มวางแผนจัดฟัน
ประเมินฟันคุดก่อนผ่า
เห็นตำแหน่งฟันคุดและแนวฟันข้างเคียงในภาพเดียว ช่วยวางแผนก่อนส่งต่อผ่าฟันคุด
ภาพรวมก่อนวางแผนรากฟันเทียม
ใช้เป็นจุดเริ่มต้นดูภาพรวมกระดูกและตำแหน่งฟัน ก่อนพิจารณาภาพสามมิติเพิ่มเติมในเคสที่ซับซ้อน
สำรวจภาพรวมช่องปาก
ใช้เมื่อทันตแพทย์ต้องการเห็นแนวฟันและขากรรไกรทั้งปากพร้อมกัน ก่อนตัดสินใจตรวจเพิ่มเติมเฉพาะจุด
เครื่อง OPG ต่างจากการถ่ายฟิล์มเอกซเรย์ทีละตำแหน่งอย่างไร
| เครื่อง OPG (พาโนรามา) | บริการนี้ เอกซเรย์ในช่องปากทีละตำแหน่ง |
|---|---|
| จำนวนภาพต่อการดูภาพรวม | ภาพเดียวครอบคลุมทั้งปาก |
| มุมมอง | เห็นขากรรไกรและแนวฟันทั้งสองข้างพร้อมกัน |
| เหมาะกับ | ประเมินภาพรวมก่อนวางแผนจัดฟัน/ผ่าฟันคุด/รากเทียม |
| ความละเอียดเฉพาะจุด | จำกัดกว่าภาพเฉพาะตำแหน่ง |
จุดยืนของ Deezy: Deezy เลือกใช้เครื่อง OPG เป็นภาพเริ่มต้นสำหรับการประเมินภาพรวม ไม่ใช่ภาพบังคับสำหรับทุกคน
ทีมทันตแพทย์พิจารณาจากอาการ ประวัติ และคำถามทางคลินิกก่อนเลือกว่าจะถ่ายภาพ OPG หรือไม่ และใช้ภาพนี้เป็นจุดเริ่มต้นก่อนตัดสินใจว่าต้องตรวจเพิ่มเติมด้วยภาพเฉพาะจุดหรือภาพสามมิติหรือไม่
เราจึงแนะนำ หากมีภาพ OPG เดิมจากคลินิกอื่น แนะนำนำมาให้ทันตแพทย์ทบทวนก่อน เพื่อลดการถ่ายภาพซ้ำที่ไม่จำเป็น
ความปลอดภัยด้านรังสีของเครื่อง OPG
- เครื่อง OPG ใช้รังสีไอออไนซ์ ปริมาณจึงไม่เท่ากับศูนย์ หลักความปลอดภัยคือถ่ายเมื่อมีข้อบ่งชี้ทางคลินิกเท่านั้น ไม่ใช่ถ่ายตามกำหนดเวลาโดยไม่มีเหตุผล
- ทีมงานยึดหลัก ALARA (As Low As Reasonably Achievable) คือปรับเทคนิคและขอบเขตภาพให้ได้ข้อมูลที่จำเป็นด้วยปริมาณรังสีต่ำที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้
- แจ้งทันตแพทย์ก่อนถ่ายภาพหากกำลังตั้งครรภ์หรือสงสัยว่าตั้งครรภ์ เพื่อประเมินความจำเป็นและความเร่งด่วนเป็นรายกรณี การตั้งครรภ์ไม่ใช่ข้อห้ามอัตโนมัติ แต่ต้องพิจารณาร่วมกับทันตแพทย์
- เด็กและผู้ที่ต้องถ่ายภาพซ้ำหลายครั้งควรได้รับการประเมินความจำเป็นเป็นพิเศษ เนื่องจากเนื้อเยื่อที่กำลังเจริญเติบโตอาจไวต่อรังสีมากกว่าผู้ใหญ่
- สวมอุปกรณ์ป้องกันรังสีตามมาตรฐานของสถานพยาบาลระหว่างการถ่ายภาพ และถอดวัตถุโลหะบริเวณศีรษะและคอออกก่อนเสมอ
- ไม่มีการถ่ายภาพเอกซเรย์ชนิดใดที่ปราศจากความเสี่ยงอย่างสมบูรณ์ เอกซเรย์ทางทันตกรรมทุกชนิดจึงควรเลือกใช้ตามข้อบ่งชี้ ไม่ใช่ความสะดวกหรือความเคยชิน
คำถามที่พบบ่อย
เครื่อง OPG คืออะไร?
เครื่อง OPG (Orthopantomogram) คือเครื่องเอกซเรย์พาโนรามาที่หมุนรอบศีรษะผู้รับบริการหนึ่งรอบ แล้วสร้างภาพรังสี 2 มิติที่แสดงฟันและขากรรไกรทั้งปากไว้ในภาพเดียว
เครื่อง OPG กับเครื่อง CBCT ต่างกันอย่างไร?
OPG ให้ภาพรังสี 2 มิติแบบกว้างที่เห็นฟันและขากรรไกรทั้งปากในภาพเดียว ส่วน CBCT ให้ภาพสามมิติในขอบเขตที่เลือก เหมาะกับกรณีที่ต้องดูความลึกหรือความสัมพันธ์เชิงสามมิติ ทั้งสองเครื่องตอบคำถามคนละแบบ ไม่ใช่เครื่องทดแทนกันเสมอไป
ถ่ายภาพด้วยเครื่อง OPG ปลอดภัยไหม?
เครื่อง OPG ใช้รังสีไอออไนซ์ปริมาณต่ำและเลือกถ่ายตามข้อบ่งชี้ทางคลินิก ทีมงานยึดหลัก ALARA เพื่อควบคุมปริมาณรังสีให้น้อยที่สุดเท่าที่จำเป็น แต่ไม่มีการถ่ายภาพรังสีชนิดใดที่ไม่มีความเสี่ยงเลย
เด็กถ่ายภาพด้วยเครื่อง OPG ได้ไหม?
ได้ในกรณีที่มีข้อบ่งชี้ทางคลินิก เช่น ประเมินแนวฟันหรือฟันที่ยังไม่ขึ้น แต่ทันตแพทย์จะพิจารณาความจำเป็นเป็นรายกรณี เนื่องจากเนื้อเยื่อที่กำลังเจริญเติบโตอาจไวต่อรังสีมากกว่าผู้ใหญ่
ตั้งครรภ์ถ่ายภาพด้วยเครื่อง OPG ได้ไหม?
ควรแจ้งทันตแพทย์ก่อนเสมอ การตั้งครรภ์ไม่ใช่ข้อห้ามอัตโนมัติ แต่ทีมงานจะประเมินความจำเป็นและความเร่งด่วนร่วมกับคุณเป็นรายกรณี
ต้องถ่ายภาพด้วยเครื่อง OPG ทุกคนไหม?
ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน ทันตแพทย์จะพิจารณาจากอาการ ประวัติ และคำถามทางคลินิกก่อนว่าภาพรวมจากเครื่อง OPG จำเป็นต่อการวางแผนหรือไม่
ใครเป็นผู้ถ่ายภาพด้วยเครื่อง OPG?
เจ้าหน้าที่ที่ได้รับการฝึกอบรมด้านรังสีวิทยาเป็นผู้จัดตำแหน่งและควบคุมเครื่อง โดยทันตแพทย์เป็นผู้อ่านและแปลผลภาพร่วมกับการตรวจทางคลินิก
ค่าใช้จ่ายในการถ่ายภาพด้วยเครื่อง OPG เท่าไร?
ค่าใช้จ่ายขึ้นกับข้อบ่งชี้และสาขา หน้านี้ยังไม่มีราคายืนยันจากผู้ดูแล กรุณาสอบถามทีม Deezy ก่อนนัดหมาย หรือดูรายละเอียดเพิ่มเติมที่หน้าเอกซเรย์พาโนรามิก (OPG)
ทุกสาขาของ Deezy มีเครื่อง OPG ไหม?
หน้านี้ยังไม่มีรายการยืนยันว่าสาขาใดมีเครื่อง OPG พร้อมใช้งานบ้าง กรุณาสอบถามสาขาที่สะดวกก่อนนัดหมายเพื่อยืนยันความพร้อม
เครื่อง OPG ต่างจากเครื่องเอกซเรย์ในช่องปากทั่วไปอย่างไร?
เครื่องเอกซเรย์ในช่องปากถ่ายเฉพาะตำแหน่งทีละภาพ ให้รายละเอียดสูงเฉพาะจุด ส่วนเครื่อง OPG ให้ภาพรวมทั้งปากในภาพเดียว เหมาะกับคำถามที่ต้องการเห็นแนวฟันและขากรรไกรทั้งหมดพร้อมกัน
อัปเดตล่าสุด 29 ก.ค. 2026
ตรวจสอบโดย
ผู้อำนวยการแพทย์ และผู้ก่อตั้ง
อยากรู้ว่าจำเป็นต้องถ่ายภาพ OPG ไหม?
ทีมทันตแพทย์ Deezy ประเมินความจำเป็นตามอาการและแผนการรักษาก่อนแนะนำภาพรังสีที่เหมาะสม
ทักไลน์ / นัดหมาย