คำถามที่พบบ่อย หลังถอนฟันกินอะไรได้บ้าง และดูแลตัวเองอย่างไร

ช่วงแรกควรเลือกอาหารอ่อน เคี้ยวง่าย และไม่ร้อนจัด เช่น โจ๊ก ข้าวต้ม ไข่ตุ๋น มันฝรั่งบด ซุปข้น เต้าหู้ โยเกิร์ต ปลานึ่ง หรือกล้วยสุก โดยเคี้ยวด้วยฟันฝั่งตรงข้ามกับแผลเพื่อไม่ให้ก้อนเลือดที่ปิดแผลหลุด เมื่อแผลเริ่มดีขึ้นค่อย ๆ กลับไปกินอาหารเนื้อแน่นขึ้นได้ตามความสบาย

กินได้ แต่ช่วง 1–2 วันแรกควรเป็นข้าวต้มหรือข้าวนิ่ม และเคี้ยวด้วยฟันฝั่งตรงข้ามกับแผล ควรรอให้ยาชาหมดฤทธิ์ก่อนกินเพื่อป้องกันการเผลอกัดกระพุ้งแก้มหรือลิ้นตัวเอง เมื่อเคี้ยวได้สบายขึ้นจึงค่อยเพิ่มความแข็งของอาหารทีละน้อย

โดยทั่วไปเริ่มจิบน้ำเปล่าได้เมื่อเลือดหยุดและเอาผ้ากอซออกแล้ว ส่วนอาหารอ่อนมักเริ่มได้หลังผ่านไปประมาณ 2–3 ชั่วโมงเมื่อยาชาหมดฤทธิ์และก้อนเลือดเริ่มอยู่ตัว ช่วงแรกควรกินช้า ๆ เคี้ยวเบา ๆ และหลีกเลี่ยงของร้อน เวลาที่เหมาะสมของแต่ละคนอาจต่างกันตามลักษณะแผล

ดื่มน้ำเปล่าอุณหภูมิห้องหรือเย็นได้ตามปกติ ควรจิบจากแก้วโดยตรง หลีกเลี่ยงการใช้หลอดดูดเพราะแรงดูดอาจทำให้ก้อนเลือดหลุด และเลี่ยงเครื่องดื่มร้อนจัด แอลกอฮอล์ และคาเฟอีนเข้มข้นในช่วง 1–2 วันแรก เพราะอาจรบกวนการหยุดเลือดและการหายของแผล

ของเย็น เช่น ไอศกรีมเนื้อนุ่มหรือโยเกิร์ตแช่เย็น ช่วยให้รู้สึกสบายและลดบวมได้ในช่วงแรก แต่ควรใช้ช้อนตักกินและหลีกเลี่ยงชิ้นแข็งหรือถั่วท็อปปิ้ง และไม่ควรดูดจากหลอด หากมีอาการเสียวฟันมากก็เลี่ยงของเย็นจัด

ควรเลี่ยงอาหารแข็ง กรอบ หรือเหนียวที่ต้องออกแรงเคี้ยว เช่น ถั่ว ป๊อปคอร์น น้ำแข็ง ของทอดกรอบ และหมากฝรั่ง รวมถึงของร้อนจัด เผ็ดจัด และอาหารที่มีเมล็ดเล็ก ๆ ที่อาจตกค้างในเบ้าฟัน ในช่วง 2–3 วันแรก เพื่อไม่ให้แผลระคายเคืองหรือก้อนเลือดหลุด

แรงดูดจากหลอดสร้างแรงดันลบในช่องปากที่อาจทำให้ก้อนเลือดซึ่งปิดแผลหลุดออก และนำไปสู่ภาวะกระดูกเบ้าฟันอักเสบ (dry socket) ที่ปวดมาก ด้วยเหตุผลเดียวกันจึงควรงดบ้วนน้ำแรง ๆ และถ่มน้ำลายแรงในช่วง 24–72 ชั่วโมงแรก แนะนำให้จิบน้ำจากแก้วแทน

ควรงดสูบบุหรี่ เพราะทั้งแรงดูดและสารในควันบุหรี่เพิ่มความเสี่ยงกระดูกเบ้าฟันอักเสบและทำให้แผลหายช้าลง แนะนำให้งดอย่างน้อย 48–72 ชั่วโมง และยิ่งงดได้นานยิ่งดีต่อการหายของแผล หากเลิกได้เลยก็เป็นผลดีต่อสุขภาพช่องปากในระยะยาว

ควรเลี่ยงแอลกอฮอล์ในช่วงแรกเพราะรบกวนการแข็งตัวของเลือดและอาจตีกับยาที่ทันตแพทย์สั่ง ส่วนกาแฟหรือชาควรเลี่ยงแบบร้อนจัดและงดใช้หลอด รอให้แผลเริ่มดีขึ้นก่อนจึงค่อยกลับไปดื่มตามปกติ

ส่วนใหญ่ค่อย ๆ กลับไปกินอาหารปกติได้ภายในประมาณ 3–7 วันเมื่อแผลเริ่มดีขึ้นและเคี้ยวได้ไม่เจ็บ โดยยังควรเคี้ยวด้วยฟันฝั่งตรงข้ามจนกว่าจะหายสนิท กรณีที่เป็นการผ่าฟันคุดหรือถอนที่ซับซ้อน อาจต้องกินอาหารอ่อนนานกว่านั้น ขึ้นกับการหายของแต่ละคน

หลังถอนฟันให้กัดผ้ากอซบริเวณแผลแน่น ๆ ประมาณ 30–60 นาทีเพื่อห้ามเลือด พักผ่อนและงดออกแรงหนักในวันแรก ประคบเย็นด้านนอกแก้มเพื่อลดบวม งดบ้วนน้ำแรงในช่วง 24 ชั่วโมงแรก และกินยาตามที่ทันตแพทย์สั่ง การทำตามคำแนะนำเฉพาะของทันตแพทย์ที่ถอนให้คุณสำคัญที่สุด

เลือดหรือน้ำลายปนเลือดซึมเล็กน้อยในช่วงไม่กี่ชั่วโมงแรกถือเป็นเรื่องปกติ วิธีจัดการคือกัดผ้ากอซหรือถุงชาสะอาดชุบน้ำหมาด ๆ ให้แน่นตรงแผลประมาณ 30–60 นาที หากเลือดยังไหลไม่หยุดหรือไหลมากขึ้นเรื่อย ๆ ควรติดต่อคลินิกหรือพบทันตแพทย์ ผู้ที่ทานยาต้านการแข็งตัวของเลือดควรแจ้งทันตแพทย์และเฝ้าระวังเป็นพิเศษ

อาการบวมและปวดตื้อ ๆ ในช่วง 2–3 วันแรกเป็นเรื่องปกติ มักบวมมากที่สุดราว 48–72 ชั่วโมงแล้วค่อย ๆ ดีขึ้น ช่วงแรกประคบเย็นเพื่อลดบวม หลังจากนั้นเปลี่ยนเป็นประคบอุ่น และใช้ยาแก้ปวดตามฉลากหรือที่ทันตแพทย์สั่ง หากปวดหรือบวมมากขึ้นเรื่อย ๆ ควรกลับไปตรวจ

แปรงฟันได้ตามปกติแต่ควรหลีกเลี่ยงบริเวณแผลโดยตรงในวันแรกเพื่อไม่ให้ก้อนเลือดหลุด ควรแปรงเบา ๆ รอบ ๆ และรักษาความสะอาดช่องปากส่วนอื่นไว้ วันถัดไปจึงค่อยทำความสะอาดใกล้แผลอย่างนุ่มนวลขึ้น การรักษาความสะอาดช่วยลดโอกาสติดเชื้อ

โดยทั่วไปเริ่มบ้วนน้ำเกลืออุ่นเจือจางได้หลังผ่านไป 24 ชั่วโมง โดยอมแล้วเอียงหน้าให้น้ำไหลผ่านเบา ๆ ไม่บ้วนแรง เพื่อไม่ให้ก้อนเลือดหลุด ทำหลังอาหารเพื่อช่วยชะเศษอาหารและลดการระคายเคือง หากทันตแพทย์ให้คำแนะนำเฉพาะ ให้ทำตามนั้น

ไม่จำเป็นทุกเคส ยาปฏิชีวนะช่วยลดการติดเชื้อหลังถอนฟันได้ในบางกรณี แต่ต้องชั่งน้ำหนักกับผลข้างเคียงและปัญหาเชื้อดื้อยา จึงไม่ใช่สิ่งที่ต้องใช้เป็นประจำทุกราย ทันตแพทย์จะเป็นผู้พิจารณาสั่งตามความจำเป็นของแต่ละเคส ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะมากินเอง

อาการปวดส่วนใหญ่บรรเทาได้ด้วยยาแก้ปวดทั่วไปตามฉลากหรือตามที่ทันตแพทย์สั่ง ควรแจ้งประวัติแพ้ยาและโรคประจำตัวก่อนรับยา ไม่ควรใช้เกินขนาดที่กำหนด และไม่ควรใช้ยาที่ทันตแพทย์ไม่ได้แนะนำเอง เพราะยาบางชนิดอาจเพิ่มโอกาสเลือดออก รายละเอียดยาที่เหมาะกับคุณให้สอบถามทีม Deezy หรือทันตแพทย์ที่ถอนให้

ลดความเสี่ยงได้โดยงดใช้หลอดดูด งดสูบบุหรี่ และไม่บ้วนน้ำแรงในช่วง 2–3 วันแรก เพื่อไม่ให้ก้อนเลือดที่ปิดแผลหลุด ภาวะนี้พบบ่อยขึ้นในการผ่าฟันคุดล่าง งานวิจัยพบว่าการให้ยาปฏิชีวนะป้องกันช่วยลดความเสี่ยงในการผ่าฟันคุดล่างได้บ้าง แต่ต้องรักษาผู้ป่วยจำนวนมากกว่าจะป้องกันได้หนึ่งราย จึงไม่ใช่แนวทางที่ทำทุกเคส และเป็นการตัดสินใจของทันตแพทย์

โดยทั่วไปยังถอนฟันได้ เพราะเลือดที่ออกในผู้ที่ใช้ยากลุ่มนี้มักไม่รุนแรงและควบคุมได้เฉพาะที่ด้วยการห้ามเลือดที่แผล แต่สำคัญมากคือห้ามหยุดยาเอง ต้องให้แพทย์ผู้สั่งยาเป็นผู้ประเมินก่อนเสมอ และควรแจ้งทันตแพทย์ทุกครั้งว่าใช้ยาอะไรอยู่ เพื่อวางแผนการดูแลให้ปลอดภัย

หลักการดูแลแผลคล้ายกัน แต่ควรแจ้งประวัติสุขภาพและยาที่ใช้ให้ทันตแพทย์ทราบก่อน เพราะบางโรค เช่น เบาหวานที่คุมไม่ดี อาจทำให้แผลหายช้าหรือเสี่ยงติดเชื้อมากขึ้น การควบคุมโรคให้ดีและทำตามคำแนะนำเฉพาะรายช่วยให้แผลหายได้ตามปกติ

เหงือกบริเวณแผลมักปิดผิวภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ ส่วนกระดูกในเบ้าฟันจะค่อย ๆ เต็มขึ้นในช่วงหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน กรณีผ่าฟันคุดหรือถอนที่ซับซ้อนอาจใช้เวลานานกว่า ระยะเวลาจริงขึ้นกับขนาดแผล สุขภาพช่องปาก และการดูแลของแต่ละคน จึงไม่มีตัวเลขตายตัวเพียงค่าเดียว

ควรรีบพบทันตแพทย์หากเลือดไหลไม่หยุด ปวดรุนแรงขึ้นหลังผ่านไป 3–4 วัน บวมลามมากขึ้นหรือมีหนอง มีไข้ หรือรู้สึกว่าแผลผิดปกติ และหากมีบวมลามไปที่คอหรือรอบตา กลืนหรือหายใจลำบากร่วมกับมีไข้ ถือเป็นภาวะฉุกเฉิน ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ทันที

ตามปกติอาการปวดควรค่อย ๆ ดีขึ้นหลังวันแรก ๆ หากกลับมาปวดตุบ ๆ รุนแรงขึ้นในวันที่ 3–4 และร้าวไปที่หูหรือขมับ อาจเป็นสัญญาณของภาวะกระดูกเบ้าฟันอักเสบ ควรพบทันตแพทย์เพื่อทำความสะอาดและใส่ยาในเบ้าฟัน ไม่ควรพยายามรักษาเองหรือปล่อยไว้

เนื้อเยื่อสีขาวหรือเหลืองอ่อนในเบ้าฟันช่วงแรกมักเป็นก้อนเลือดหรือเนื้อเยื่อที่กำลังสมานตัว ซึ่งเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าเห็นเป็นหลุมโล่งเหมือนกระดูกเปลือยร่วมกับปวดมาก อาจเป็นสัญญาณกระดูกเบ้าฟันอักเสบ หากไม่แน่ใจหรือกังวล ควรให้ทันตแพทย์ตรวจดูเพื่อความสบายใจ