ขูดหินปูนและขัดฟัน ทำอะไรบ้าง เจ็บไหม และดูแลอย่างไร

คราบพลัคเป็นคราบจุลินทรีย์ที่สะสมบนผิวฟัน เมื่อแร่ธาตุในน้ำลายจับตัวกับคราบจนแข็งจะกลายเป็นหินปูน ซึ่งต้องใช้เครื่องมือทางทันตกรรมช่วยกำจัด ส่วนการขัดฟันเป็นขั้นตอนเก็บคราบสีและทำให้ผิวฟันเรียบตามความเหมาะสม

การขูดหินปูนไม่ได้แทน การตรวจสุขภาพช่องปาก เพราะทันตแพทย์ยังต้องดูฟัน เหงือก วัสดุบูรณะ และอาการที่กังวลร่วมกัน หากพบเลือดออก ร่องเหงือกลึก ฟันโยก หรือหินปูนใต้เหงือก อาจต้องประเมิน โรคเหงือกและปริทันต์ เพิ่มเติม

เครื่องอัลตราโซนิกช่วยสั่นให้คราบหินปูนแตกออกและมีน้ำช่วยระบายความร้อน บางตำแหน่งอาจใช้เครื่องมือขูดด้วยมือร่วมด้วย หลังจากนั้นจึงขัดคราบสีที่ผิวฟันตามข้อบ่งชี้ ขั้นตอนนี้ไม่ใช่การฟอกสีฟัน และสีเนื้อฟันเดิมอาจไม่เปลี่ยน

การกำจัดหินปูนช่วยควบคุมปัจจัยที่ทำให้เหงือกอักเสบ แต่ไม่สามารถป้องกัน ฟันผุ หรือโรคเหงือกได้ด้วยตัวเอง การแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์และทำความสะอาดซอกฟันยังเป็นพื้นฐานที่ต้องทำต่อทุกวัน

• กำจัดคราบหินปูนที่แปรงเองไม่ออก
• ขัดคราบสีภายนอกและเก็บผิวฟันตามความเหมาะสม
• ประเมินว่าเป็นการดูแลทั่วไปหรือมีสัญญาณโรคปริทันต์

จำนวนคราบที่มองเห็นอย่างเดียวไม่พอ ต้องดูตำแหน่งใต้ขอบเหงือก การอักเสบ และอาการของแต่ละคน เพื่อเลือกขอบเขตการดูแลให้เหมาะสม

ทันตแพทย์สอบถามอาการเสียว เลือดออก กลิ่นปาก โรคประจำตัว ยาที่ใช้ และประวัติการรักษา จากนั้นตรวจฟัน เหงือก คราบพลัค หินปูน และร่องรอยที่อาจต้องประเมินปริทันต์เพิ่ม ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือเคยได้รับคำแนะนำให้ใช้ยาปฏิชีวนะก่อนหัตถการควรแจ้งข้อมูลโดยไม่หยุดหรือปรับยาเอง

ถ้าหินปูนอยู่เหนือเหงือกและไม่มีสัญญาณโรคปริทันต์ซับซ้อน มักดูแลด้วยการขูดและขัดทั่วไปได้ แต่ถ้ามีร่องลึก หินปูนใต้เหงือก หรือการสูญเสียเนื้อเยื่อรองรับ อาจต้อง เกลารากฟัน หรือวางแผนรักษาเพิ่มเติม ซึ่งไม่ควรถูกรวมเป็นบริการเดียวโดยไม่อธิบาย

• ปริมาณและตำแหน่งของคราบพลัคกับหินปูน
• สี ลักษณะ บวมแดง และเลือดออกของเหงือก
• อาการเสียว เจ็บ ฟันโยก หรือกลิ่นปากที่ต้องหาสาเหตุ
• โรคประจำตัว ยาที่ใช้ และข้อควรระวังเฉพาะบุคคล

การขูดหินปูนทั่วไปไม่ต้องงดอาหาร แต่ข้อมูลสุขภาพที่ครบช่วยให้ทันตแพทย์วางแผนได้ปลอดภัยและลดความกังวลระหว่างทำ

• แปรงฟันและทำความสะอาดช่องปากตามปกติ ไม่ต้องขัดแรงเป็นพิเศษ
• แจ้งโรคประจำตัว การตั้งครรภ์ ประวัติแพ้ยา และยาหรืออาหารเสริมที่ใช้อยู่
• อย่าหยุดยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาโรคประจำตัวเอง
• บอกทันตแพทย์หากเสียวฟันมาก กลัวการทำฟัน หรือเคยมีประสบการณ์เจ็บ
• เตรียมข้อมูลสิทธิการรักษาที่ต้องการใช้ และขอให้ตรวจสอบเงื่อนไขก่อนเริ่ม

หลังขูดหินปูนทั่วไปสามารถทำกิจวัตรและรับประทานอาหารได้ตามปกติ เว้นแต่ทันตแพทย์ทำหัตถการอื่น ใช้ยาชา หรือให้คำแนะนำเฉพาะเพิ่มเติม

หากรู้สึกเสียวหรือเหงือกระคาย ให้เลือกอาหารที่เคี้ยวง่ายและอุณหภูมิพอดีชั่วคราว เลี่ยงของร้อนจัด เย็นจัด แข็ง หรือรสจัดเฉพาะเมื่อกระตุ้นอาการ ไม่จำเป็นต้องงดอาหารทุกชนิดตามรายการตายตัว

แปรงฟันอย่างนุ่มนวลด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์และทำความสะอาดซอกฟันต่อเนื่อง ไม่ควรงดทำความสะอาดเพราะกลัวเลือดออก หากมีเลือดออกมากไม่หยุด ปวดหรือบวมเพิ่ม มีหนอง หรืออาการไม่ดีขึ้น ควรติดต่อคลินิกเพื่อประเมิน

20–45 นาที

ช่วงเวลาทั่วไปจากข้อมูลหัตถการ

ไม่ใช้ยาชา

การขูดทั่วไปในคนส่วนใหญ่

รายบุคคล

ช่วงนัดติดตามตามสุขภาพเหงือกและความเสี่ยง

• เข้าใจผิด: ขูดหินปูนทำให้ฟันบาง

  หัตถการมีเป้าหมายกำจัดคราบแข็ง ไม่ใช่กรอเนื้อฟัน อาการเสียวหรือช่องที่เห็นชัดขึ้นควรประเมินจากสภาพเดิมของฟันและเหงือก

• เข้าใจผิด: ขูดทั่วไปกับขูดลึกคืออย่างเดียวกัน

  ขูดลึกหรือเกลารากฟันใช้เมื่อมีข้อบ่งชี้ใต้เหงือกและอาจต้องแบ่งทำหรือติดตามต่างจากการดูแลทั่วไป

• อาการที่พบได้หลังทำคือเสียวฟันชั่วคราว ระคายเหงือก หรือมีเลือดออกเล็กน้อย โดยเฉพาะเมื่อมีหินปูนมากหรือเหงือกอักเสบอยู่เดิม
• การขูดหินปูนมีเป้าหมายกำจัดคราบแข็ง ไม่ใช่กรอเนื้อฟัน หากหลังทำรู้สึกว่าฟันห่างหรือยาวขึ้น อาจเป็นเพราะคราบที่เคยปิดช่องหรือเหงือกที่บวมลดลง ควรให้ทันตแพทย์ตรวจหากกังวล
• การขูดทั่วไปไม่เท่ากับการรักษาโรคปริทันต์ทุกระยะ หากมีหินปูนใต้เหงือกหรือร่องลึกต้องวางแผนการทำความสะอาดใต้เหงือกและติดตามผล
• ไม่ควรกำหนดว่าทุกคนต้องขูดทุกจำนวนเดือนเท่ากัน ความถี่ขึ้นกับสุขภาพเหงือก ปริมาณคราบ พฤติกรรม และโรคประจำตัว
• หากมีเลือดออกมาก บวม ปวดเพิ่ม มีไข้ หรือมีหนองหลังทำ ควรติดต่อสถานพยาบาล ไม่ควรรอดูอาการจนถึงนัดปกติ